نقش رستم

نقش رستم | یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین آثار تاریخی ایران

نقش رستم، یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین آثار تاریخی ایران که در استان فارس، در ۶ کیلومتری تخت جمشید واقع شده است. این مجموعه باستانی شامل آرامگاه‌های پادشاهان هخامنشی، نقش ‌برجسته‌های متعدد از دوران ساسانی و ایلام و بقایای قلعه‌ای از دوره ساسانی است. نقش رستم، به‌‌عنوان یک اثر تاریخی، اهمیت ویژه‌ای دارد. این مجموعه، به‌‌خوبی نشان‌دهنده فرهنگ و تمدن ایران در دوران‌های مختلف است. اگر به ‌‌تاریخ و فرهنگ ایران علاقه‌مند هستید، حتماً از نقش رستم دیدن کنید. این مجموعه، شما را به‌‌ سفری در زمان می‌برد و شما را با شکوه و عظمت ایران باستان آشنا می‌کند.

نقش رستم

تاریخچه نقش رستم

این مکان تاریخی، که قدمت آن به‌‌ بیش از ۳۰۰۰ سال می‌رسد، در سه دوره ایلامیان، هخامنشیان و ساسانیان مورد استفاده قرار گرفته است. قدیمی‌‌ترین آثار موجود در نقش رستم مربوط به ‌‌دوره ایلام است که نقش دو ایزد و ایزدبانو و شاه و ملکه را به‌‌تصویر کشیده بود. در دوره هخامنشیان، این مکان به‌‌عنوان آرامگاه پادشاهان این سلسله انتخاب شد و آرامگاه‌های داریوش بزرگ، خشایارشا، اردشیر یکم و داریوش دوم در آن ساخته شد.

همچنین، در این دوره، کعبه زرتشت، بنای سنگی و برج مانندی که کاربرد آن هنوز مشخص نشده است، در این مکان بنا شد. در دوره ساسانیان، نقش رستم دوباره مورد توجه قرار گرفت و شاهان این سلسله، صحنه‌های تاجگذاری، جنگ‌ها و افتخارات خود را در دامنه این کوه تراشیدند. از جمله مهم‌ترین این سنگ ‌نگاره‌ها می‌توان به‌‌تاجگذاری اردشیر یکم، پیروزی شاپور اول بر امپراتور روم والرین، و پیروزی شاپور دوم بر امپراتور روم هراکلیوس اشاره کرد. نقوش و کتیبه‌های موجود در نقش رستم، اطلاعات ارزشمندی در مورد تاریخ و فرهنگ ایران باستان در اختیار ما قرار می‌دهند.

کعبه زرتشت

کعبه زرتشت، بنای مکعبی شکلی که در محوطه تاریخی نقش رستم  واقع شده است. این بنا از سنگ‌های سفید و سیاه ساخته شده و در حدود ۵۲۰ سال پیش از میلاد، یعنی در دوره هخامنشیان، ساخته شده است. کعبه زرتشت در ارتفاعی از سطح زمین قرار دارد و برای ورود به آن باید از پله‌هایی استفاده کرد. این بنا دارای یک اتاقک کوچک در داخل خود است که در گذشته محل نگهداری آتش مقدس یا محل انجام مراسم مذهبی بوده است. کعبه زرتشت به‌‌دلیل قرار گرفتن در کنار آرامگاه‌های شاهان هخامنشی، اهمیت تاریخی زیادی دارد. این بنا همچنین به‌‌دلیل نقش‌نگاره‌های متعددی که روی آن حک شده است، مورد توجه گردشگران قرار می‌گیرد.

نگاره های نقش رستم

نگاره‌های نقش رستم از مهم‌ترین و ارزشمندترین آثار تاریخی ایران باستان هستند که قدمتی بیش از دو هزار سال دارند. این نگاره‌ها در دامنه کوهی در نزدیکی شهر مرودشت، استان فارس، قرار دارند و صحنه‌هایی از پیروزی‌های پادشاهان هخامنشی و ساسانی را به ‌‌تصویر می‌کشند. اولین بار که نگاره‌های نقش رستم مورد توجه قرار گرفتند، در قرن هجدهم میلادی بود.

در آن زمان، جهانگردان اروپایی که از ایران دیدن می‌کردند، از این نگاره‌ها بازدید  و آن‌ها را به‌‌جهان معرفی کردند. در قرن نوزدهم میلادی، توجه به ‌‌نگاره‌های نقش رستم بیشتر شد و دانشمندان و باستان‌شناسان زیادی به ‌مطالعه این نگاره‌ها پرداختند. در این دوره، سنگ ‌نگاره‌های نقش رستم مورد بررسی و ترجمه قرار گرفتند و اطلاعات زیادی در مورد تاریخ و فرهنگ ایران باستان از آن‌ها به‌‌دست آمد. در قرن بیستم میلادی، کار مرمت و حفاظت از نگاره‌های نقش رستم آغاز شد. در این دوره، اقدامات زیادی برای جلوگیری از تخریب و آسیب به این نگاره‌ها انجام شد.

نقش رستم

آرامگاه داریوش

آرامگاه داریوش در نقش رستم، یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین آثار تاریخی ایران باستان که در دامنه کوه حاجی‌آباد در محوطه تاریخی نقش رستم در مرودشت واقع شده است. این آرامگاه، بنیانگذار و نخستین شاهنشاهی هخامنشی، داریوش بزرگ را در خود جای داده است. آرامگاه داریوش به ‌‌شکل یک صلیب با چهار شاخه مساوی است و در نمای بیرونی آن، نقش برجسته‌هایی از داریوش بزرگ و سربازان و همراهانش در حال نبرد و پیروزی بر دشمنان نقش بسته است.

 این نقش برجسته‌ها، از نظر هنری و تاریخی ارزش بسیار بالایی دارند و نشان‌دهنده قدرت و اقتدار داریوش بزرگ و امپراتوری هخامنشی هستند. در داخل آرامگاه، یک اتاقک کوچک وجود دارد که در آن، سنگ ‌نبشته‌ای به‌‌ سه زبان فارسی باستان، عیلامی و اکدی حک شده است. این سنگ ‌نبشته، شرحی از زندگی و دستاوردهای داریوش بزرگ است و از نظر تاریخی اهمیت بسیار زیادی دارد.

سنگ نوشته های آرامگاه داریوش

بخش اول سنگ نوشته، معرفی داریوش از زبان خود اوست. داریوش در این بخش، از تبار و خاندان خود می‌گوید و اینکه چگونه به‌‌ پادشاهی رسید. او همچنین، از پیروزی‌های خود در نوزده نبرد می‌گوید که مهم‌ترین آن‌ها، پیروزی بر سکاها بود. بخش دوم، به‌‌چگونگی سرکوبی شورش‌ها و طغیان‌ها در سراسر امپراتوری هخامنشی اختصاص دارد. داریوش در این بخش، از جزئیات سرکوبی این شورش‌ها می‌گوید و اینکه چگونه توانست آرامش و امنیت را در سراسر امپراتوری برقرار کند.

 بخش سوم، حاوی اندرزهایی از داریوش به‌‌شاهان آینده و کسانی که سنگ‌نبشته‌ها را می‌خوانند است. داریوش در این بخش، بر اهمیت راستگویی و عدالت تأکید می‌کند و از شاهان آینده می‌خواهد که همیشه به‌‌مردم خود نیکی کنند. سنگ‌نبشته‌های آرامگاه داریوش، نه تنها از نظر تاریخی، بلکه از نظر هنری نیز اهمیت زیادی دارند. این سنگ‌نبشته‌ها با خط میخی و به‌‌صورت برجسته نوشته شده‌اند و دارای تصاویری از داریوش و یاران او هستند. این تصاویر، به‌‌خوبی و عظمت امپراتوری هخامنشی را نشان می‌دهند.

علت نام‌گذاری نقش رستم

علت نام‌گذاری این محوطه به‌‌نام نقش رستم، وجود تصویری از مردی با هیبت پهلوانی و کلاه نوک تیز در میان نقش ‌برجسته‌ها است که برخی از مردم آن را متعلق به ‌‌رستم، پهلوان افسانه‌ای شاهنامه می‌دانند.

 این تصویر که در نقش‌برجسته سوم قرار دارد، مردی را با لباس و زیورآلات ایرانی نشان می‌دهد که کلاه نوک تیزی بر سر دارد و دست راست خود را روی شمشیر بلندی قرار داده است. این مرد با سایر شخصیت‌های نقش ‌برجسته‌های نقش رستم تفاوت دارد و هیچ‌کدام از اقوام و ملل شناخته‌شده با این لباس و زیورآلات شناخته نمی‌شوند. براساس افسانه‌های شاهنامه، رستم در این مکان با اسفندیار، قهرمان ایرانی دیگر، مبارزه کرده و او را شکست داده است. این افسانه در میان مردم ایران از دیرباز رواج داشته و باعث شده است که این تصویر را متعلق به‌‌ رستم بدانند.

سخن پایانی

در پایان باید بگوییم نقش رستم، علاوه‌بر ارزش تاریخی، از لحاظ فرهنگی اهمیت زیادی دارد. این مکان، محل دفن پادشاهان هخامنشی است و به همین دلیل، ایرانیان و سایر مردم جهان احترام بسیاری برای این مکان قائل هستند. از شما می‌خواهیم که اگر به‌‌ شیراز سفر کردید، حتماً از نقش رستم دیدن کنید و از داستان رستم درس بگیرید و در زندگی خود شجاعت و دلاوری داشته باشید.

 

دیدگاهتان را بنویسید